دانستنی های سفر

با ​​​​​​​جشن تیرگان این آیین كهنه ایران باستان آشناشوید

ایرانیان باستان هر روز را با نامی از ایزدان می‌خواندند .و در طول سال،جشن های زیادی برپا می کردند . روز سیزدهم تیر در ایران باستان  به جشن تیرگان معرو ف بوده است. به روایت ابوریحان بیرونی در آثار الباقیه، این روز ،روز بزرگداشت مقام نویسندگان نامیده شده است. دلیل  نامگذاری این است كه تیر (سیاره عطارد)، كاتب ستارگان هست و به همین مناسبت، در تقویم ملی كشورمان، روز چهاردهم تیرماه را به عنوان روز قلم نامگذاری کرده اند.

جشن تیرگان (سیزدهم به تقویم زرتشتی، دهم تیر به تقویم خورشیدی) در ایران باستان، در كنار جشن‌های مهرگان  و نوروز، سده، از اهمیت بسیار بالایی برخوردار بوده و باشکوه فراوان برگزار می‌ کردند.
روز سیزدهم باستانی، برابر با تیر (تیشتر) روز بود. در آیین‌های کهن ایرانی هرگاه نام روز با نام ماه برابر می‌شد، جشنی بر‌گزار می کردند. به همین دلیل، روز سیزدهم تیر ماه باستانی، جشن تیرگان است. این جشن به دلیل مبنا قرار گرفتنِ گاه‌شماری خیامی که نیمه نخست سال در آن، سنجش و شمارش سی و یک روزه است، برابر با دهم تیر ماه امروزی گردید.

در برخی منابع  نیز چنین آمده که مربوط می‌شود به ماجرای آرش كمانگیر .  در نبرد میان افراسیاب پادشاه توران و منوچهر پادشاه ایران، كه سال‌ها به طول انجامیده بود، در تیرماه در مبارزه با پادشاه ایران شكست می‌خورد و در نبردی  كه در مازندران درمی‌گیرد، دو سپاه تصمیم به صلح و سازش می‌گیرند و بنا را بر این می‌گذارند كه جهت مشخص شدن مرز میان دو كشور، تیری از جانب مازندران به سمت خراسان رها شود و محل فرود آمدن آن، محل مرز دو كشور را تعیین كند.

به فرمان سپندارمذ  ایزد بانوی زمین، این تیر توسط آرش كمانگیر پهلوان نامدار ایرانی از بالای كوه دماوند پرتاب می‌شود و خود او بی‌جان روی زمین می‌افتد و تیر پرتاب شده پس از گذشت زمان در كناره رود جیحون فرود می‌آید و آنجا به‌عنوان مرز ایران و توران تعیین می‌شود. از آن پس به این مناسبت جشن باشكوهی برگزار می‌کردند.

آیین‌های جشن تیرگان

از آیین‌های جشن تیرگان که دستِ‌کم تا پنجاه سال گذشته، درچندین شهر همچنان برگزار می شود مانند مردم  یزد و کرمان ،فیروزكوه، ساری، سنگسر و سوادكوه،فراهان وكاریزات ،ارامنه أصفهان.
در برگزاری این جشن، آیین‌های مخصوصی  مثل آب‌پاشی، فال كوزه، دستبند تیر و باد و خوردن میوه و گندم پخته، اجرا می‌شود.
این جشن در كنار رودها و رودخانه های پر آب برپا  می‌شود و آب‌ بازی یكی از مراسم رایج در آن میباشد. مردم در این جشن با پاشیدن آب به 
یكدیگر، آرزوی باران و دوری از خشكسالی می‌کنند.
این جشن را به دلیل وجود این مراسم به نام‌های«آبریزگان» یا «آب پاشان» یا «سرشوران» می نامند .
مراسم فال كوزه از این قرار است که یک روز پیش از جشن تیرگان، دخترکی کوزه‌ای پر از آب می‌کند و دور مجلس می‌چرخاند و هر کس چیزی در آن می‌‌اندازد. بعد این کوزه را به خانه‌ای می‌برند که درخت «مورد» داشته باشد و پارچه سبزی را روی کوزه می‌اندازند و آیینه‌ای روبه‌روی آن، زیر درخت می گزارند، آنگاه در تیرگان هر کسی نیتی می‌کند و بیت شعری می‌خواند. دخترک چیزی را از کوزه بیرون می‌آ‌ورد که مربوط به فرد که تعلق دارد و برای شخص آن را با نیت و شعری که خوانده شده تطبیق می‌دهند. از آنجا که شعرهای آنان بیشتر نویدبخش است، بیشتر این فال‌ها هم نیک است.

از دیگر مراسم این جشن، دستبند تیر و باد است  كه در آن مردم  بعد از خوردن شیرینی، دستبندی كه تیر و باد نام دارد را که با هفت نخ رنگی بافته شده است را  به دست خود می‌بستند ونه روز بعد به  ارتفاعی می رفتند و آن را به دست باد می‌سپردند و به همراه آن آرزوهای خود  را  همرا ه با  خواندن اشعار خاصی  طلب می كردند.
پس از گذشت سال ها،برگزاری این جشن ها نشان از قدمت و اهمیت آیین كهن در میان پیشینیان ما دارد.و وظیفه همه ما این است که این 
آیین را پاس بداریم.